Trends & ontwikkelingen
De wereld verandert in hoog tempo. Geopolitieke ontwikkelingen, de energietransitie en gebrek aan netcapaciteit, de stikstofcrisis, schaarste aan personeel: het zijn ontwikkelingen met veel impact op het bedrijfsleven. Ook zijn er onzekerheden die meer tijdelijk van aard zijn, zoals de hoge en fluctuerende energieprijzen, inflatie en rente en een terughoudendheid van private investeerders en banken. Hieronder lichten we een aantal relevante ontwikkelingen in en hoe we daarmee omgaan binnen de regio Drenthe, Fryslân en Groningen toe.
Rapport Wennink
In de zomer van 2025 is de NOM door het ministerie van Economische Zaken benaderd met het verzoek om omvangrijke projectvoorstellen aan te leveren die het structurele verdienvermogen van Nederland versterken. Deze voorstellen zijn ingebracht in een landelijk adviestraject onder leiding van Peter Wennink, voormalig CEO van ASML.
In september en oktober hebben verschillende medewerkers van de NOM inhoudelijke input en reflecties geleverd aan de ambtelijke projectgroep die het traject ondersteunde. Het uiteindelijke advies richt zich nadrukkelijk op de randvoorwaarden die innovatie, productiviteitsgroei en internationale concurrentiekracht mogelijk maken. Grote, richtinggevende projecten worden daarbij gezien als hefboom om deze randvoorwaarden te versterken. In het advies zijn vier samenhangende domeinen onderscheiden: AI en digitalisering, veiligheid en weerbaarheid, klimaat- en energietechnologie en life sciences en biotechnologie.
Na publicatie van het rapport op 12 december 2025 heeft de NOM een eigen reactie naar buiten gebracht. In gezamenlijkheid met de noordelijke provincies is uitgesproken dat de aanbevelingen worden omarmd. Noord-Nederland beschikt over kennis, ondernemerschap en projecten die substantieel kunnen bijdragen aan de nationale opgaven en daarmee aan een toekomstbestendige economie.
Klimaat & Energietransitie
Nederland heeft zich gecommitteerd aan de klimaatafspraken uit het Akkoord van Parijs (2015) en heeft als doel om in 2030 de uitstoot van broeikasgassen met minimaal 55% te verminderen ten opzichte van 1990. Om dit te realiseren zal de energievoorziening van de toekomst er anders uitzien. Tussen nu en 2050 moet Nederland overstappen van fossiele brandstoffen naar duurzame, hernieuwbare energiebronnen en uiteindelijk klimaatneutraal worden.
Als NOM dragen we hieraan bij door het helpen creëren en realiseren van het best mogelijke innovatieklimaat voor het bouwen van een duurzaam energiesysteem. In Noord-Nederland wordt al volop geïnvesteerd in kennis en kunde om de energievoorziening te decarboniseren. Daarvoor zijn meer nieuwe wind- en zonneparken nodig, wat om forse investeringen vraagt en waarvan de aanleg jaren duurt. In onze ecosystemen proberen we bedrijven en kennisinstellingen bij elkaar te brengen om dit proces te versnellen. Specifiek zet de NOM zich in op slimme elektriciteitsnetwerken (Smart Energy Hubs) en batterijtechnologie.
Grondstoffentransitie
Nederland streeft naar een volledig circulaire economie in 2050. Dit betekent dat we zuiniger en slimmer omgaan met grondstoffen en het gebruik van primaire, niet-hernieuwbare grondstoffen sterk verminderen. In een circulair systeem worden grondstof- en productketens zoveel mogelijk gesloten door hergebruik, reparatie en recycling. Belangrijke principes zijn ‘reduce’, ‘reuse’ en ‘recycle’, maar circulariteit begint al bij ‘re-design’: in de ontwerpfase wordt rekening gehouden met demontage, hergebruik van materialen en het verlengen van de levensduur van producten.
Circulariteit speelt ook een belangrijke rol bij watergebruik. Water is een grondstof die steeds meer onder druk staat door klimaatverandering, droogte en een groeiende vraag vanuit industrie en landbouw. In Nederland waren bijvoorbeeld 2018 en 2022 zeer droge jaren. Tegelijkertijd is de economie van Noord-Nederland sterk afhankelijk van schoon en voldoende water. Met name industriële sectoren zoals chemie, energie, agri & food en datacenters hebben een groeiende vraag naar (drink)water. Naast de energie- en circulaire transitie staan we daarom ook voor een watertransitie. Noord-Nederland speelt hierin een belangrijke rol. Rond de WaterCampus in Leeuwarden heeft zich een internationaal toonaangevend ecosysteem voor watertechnologie ontwikkeld. Dit ecosysteem trekt steeds meer bedrijven, onderzoekers en startups uit binnen- en buitenland naar Fryslân.
Krapte op de arbeidsmarkt
De arbeidsmarkt is nog steeds zeer gespannen. De krapte is op elk niveau en in iedere branche, met uitschieters in de zorg, het onderwijs en de techniek. Ontwikkelingen zoals vergrijzing, deeltijd werken, flexibilisering van de arbeidsmarkt en een mismatch tussen studiekeuze en de arbeidsmarkt maken het er niet makkelijker op. Hierbij moet mogelijk de traditionele manier van werven losgelaten worden en zou er meer gekeken moeten worden naar vaardigheden in plaats van rigide functieprofielen. Daarbij kan er kritischer gekeken worden naar wat werkzoekenden te bieden hebben en initiatieven als open hiring aanmoedigen. In 2024 was het project Beethoven hier een voorbeeld van, waarbij de nadruk lag op het versterken van de halfgeleidersindustrie en de NOM onderdeel uit heeft gemaakt van het consortium die nagedacht heeft over het beter afstemmen van onderwijs en onderzoek op de behoeften van de industrie.
Voor werkgevers is het bovendien belangrijk te investeren in een leer- en ontwikkelcultuur en in managementvaardigheden en organisatiestructuur. Niet alleen als investeerder en innovatiepartner hebben wij hiermee te maken, maar ook in onze rol werkgever. In 2025 hebben we als NOM opnieuw flink geïnvesteerd in training en ontwikkeling, waarbij we ons hebben gericht op het versterken van de vaardigheden en kennis van onze medewerkers en partners. Lees hierover meer in hoofdstuk NOM als werkgever.
Digitale soevereiniteit
Digitale soevereiniteit is van toenemend strategisch belang voor Europa (rapport Draghi) en dus ook Noord-Nederland. Voor bedrijven, kennisinstellingen en overheden in de regio is het essentieel om regie te behouden over data, digitale infrastructuur en kritieke systemen. Dit draagt bij aan de betrouwbaarheid, veiligheid en continuïteit van digitale processen en versterkt tegelijkertijd het innovatieve vermogen van de regionale economie.
Noord-Nederland beschikt over een sterke uitgangspositie op dit vlak, met een groeiend ecosysteem van digitale infrastructuur, kennisinstellingen en innovatieve bedrijven. Initiatieven op het gebied van datacenters, cybersecurity, high performance computing en slimme energiesystemen dragen bij aan een robuuste en toekomstbestendige digitale infrastructuur. Daarnaast biedt de regio ruimte voor verdere ontwikkeling en opschaling van digitale voorzieningen, mede dankzij de beschikbare fysieke ruimte, duurzame energiebronnen en strategische ligging.
Door gericht in te zetten op digitale soevereiniteit wordt niet alleen de digitale weerbaarheid van de regio versterkt, maar ook het vestigingsklimaat voor innovatieve bedrijven verbeterd. Dit ondersteunt de economische ontwikkeling van Noord-Nederland en draagt bij aan de bredere nationale en Europese ambities op het gebied van technologische autonomie.
Investeringsklimaat
Door klimaatverandering en geopolitieke spanningen – waaronder de oorlog in Oekraïne en instabiliteit in het Midden-Oosten – is de internationale economische omgeving onzeker. Ook de toenemende strategische competitie tussen economische blokken zoals China, de Verenigde Staten en Europa speelt hierin een rol. Deze ontwikkelingen hebben onder meer geleid tot stijgende en volatiele energieprijzen, wat druk zet op de winstgevendheid van het noordelijke bedrijfsleven en daarmee ook invloed heeft op onze portefeuille.
Het investeringsklimaat bleef de afgelopen jaren uitdagend. Hoewel de rente zich geleidelijk stabiliseerde, bleef kapitaal in specifieke groeifases schaars. Geopolitieke ontwikkelingen, terughoudendheid bij private investeerders en langere doorlooptijden van investeringsrondes zorgden ervoor dat met name startups en scale-ups moeite hadden om vervolgfinanciering aan te trekken. Deze ontwikkelingen vergroten de betekenis van de NOM. Lees meer over onze investeringsactiviteiten in hoofdstuk Investeren.
Vestigingsklimaat
Veel bedrijven zijn geïnteresseerd in het vestigen of uitbreiden naar Nederland, maar we zien een aantal uitdagingen: de vraag naar grote kavels, die ook in Noord-Nederland steeds beperkter beschikbaar zijn. Ook de beschikbaarheid van elektriciteit is een knelpunt. Stroom, iets waar we als Nederland en ook als voorheen juist sterk waren en wat als vestigingsfactor gold, is nu te beperkt beschikbaar als gevolg van netcongestie. Voor de groene chemie, maar ook voor ondernemingen in bijvoorbeeld batterijtechnologie en elektrische mobiliteit is juist veel energie nodig of speelt een hoge milieucategorie. Daarnaast is er het stikstofdossier en de daaruit voortvloeiende beperkte stikstofruimte. Een vierde knelpunt is de aanwezigheid van talent, zoals eerder toegelicht. In heel Nederland en ook in het Noorden speelt dit een grote rol. Vanuit het Ministerie van EZ zijn er, langjarig én ROM-breed, middelen beschikbaar gesteld om te werken aan Smart Energy Hubs. Met een dergelijk lokaal energiesysteem, bijvoorbeeld op een bedrijventerrein, kunnen de opwekking, opslag en verdeling van energie beter worden gecoördineerd en efficiënter worden benut.
De Netherlands Foreign Investment Agency heeft in 2022 de acquisitiestrategie 'Volume to value' geïntroduceerd en als NOM hebben we dit naar onze regio doorvertaald. Waar het de NFIA eerder ging om zoveel mogelijk bedrijven naar Nederland halen – zo'n 15.000 bedrijven in de afgelopen veertig jaar – selecteert het NFIA nu op toegevoegde waarde. De NOM heeft deze strategie vertaald naar haar eigen internationaliseringsactiviteiten, via o.a. het Missing Link programma van Top Dutch. Het uitgangspunt is niet meer het creëren van werkgelegenheid, maar een bijdrage aan Duurzamer, Gezonder, Slimmer, versterking van onze ecosystemen of bijdragen van de kennispositie van Noord-Nederland rondom specifieke innovatiethema's. Daarnaast zijn er vanuit het Ministerie van EZ, ROM-breed, middelen beschikbaar gesteld voor de Technologie Brandpunten. Het programma Technologie Brandpunten is een nationaal initiatief gericht op het versterken van regionale technologieclusters en het ondersteunen van innovatieve bedrijven bij hun opschaling, onder meer door het verbeteren van randvoorwaarden zoals ruimte, energievoorziening en samenwerking binnen technologie-ecosystemen.
Lees meer over onze internationaliseringsactiviteiten in hoofdstuk Vestigen in het Noorden.